Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. Zamknij

Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Asnyka w Kaliszu - Złote Pióro 95: Duch

Grafika przedstawiająca logo klubu i numer artykułu

Złote Pióro 95: Duch

Spokojnie, nie będę straszył duchami. To Czytelniczka zauważyła, że w języku polskim pojawiają się one w różnych kontekstach.

Tak sobie dzisiaj rozmawiamy przy kawie, bo niedługo Zaduszki... Czyli modlitwa za duszki. I w ogóle to dużo mamy tych duszków i duchów w samych rozmowach. 

Bogu ducha winien. Wyzionąć ducha. Z duszą na ramieniu. Wszelki duch pana Boga chwali. W zdrowym ciele zdrowy duch. 

Doszłyśmy do wniosku, że jesteśmy niezwykle uduchowionym narodem. Może jeszcze coś byś znalazł... To jest dość ciekawy temat. 

Ten list być może uratował mnie przed popełnieniem błędu w jakimś przyszłym dyktandzie. Zacząłem bowiem zastanawiać się, czy Zaduszki naprawdę trzeba napisać dużą literą, skoro andrzejki piszemy małą. Sprawdziłem, Czytelniczka napisała prawidłowo, bowiem słowo Zaduszki, mimo że fonetycznie nie brzmi zbyt oficjalnie tak jak Dzień Zaduszny, to jednak jest oficjalną nazwą święta niebędącego dniem wolnym od pracy. Andrzejki to bardziej obrzęd, zabawa. Nie zawsze należy się kierować podobieństwem słów, wszak grzeczny i grzeszny to nie to samo...

Słyszałem kiedyś o osobie, która żartowała, że boi się chodzić na cmentarze, bo na grobach jest napisane zaduszę. Oczywiście stosuje się tam pisownię za duszę.

Duch kiedyś był kimś (albo czymś), kogo należało się bać, siał postrach w bajkach. Przypomniała mi się piosenka zespołu Fasolki, którą słyszałem w dzieciństwie:

W naszym tajemniczym domu
Dziwne rzeczy się zdarzają
Czasem znika ze stolika
Ciastko lub cukrowy zając
Czekoladki i cukierki
Odfruwają ciemną nocą
Może jakieś głodne duchy
Rozrabiają tak i psocą?

To duchy? To duchy!
To duchy łakomczuchy
To duchy łakomczuchy
Uuuuu...

To zmory głodomory
To duchy łakomczuchy
Chowają pod poduchy
Szarlotkę i racuchy
To duchy łakomczuchy
Już dobrze o tym wiem
(Już dobrze o tym wiem)
Zjadają nocą wafle
I z rurek słodki krem

Źródło: https://www.tekstowo.pl/fasolki/duchy-lakomczuchy (w powyższym tekście dokonałem korekty ortograficznej poprzez usunięcie zbędnych łączników)

 

W zamkach rzekomo straszyły duchy zmarłych właścicieli bądź mieszkańców, np. biała dama. Adam Mickiewicz w „Dziadach” opisał dawny obrzęd wywoływania duchów. Tu jednak nie ma wątpliwości, że poza tytułem dzieła, dziady piszemy małą literą. Nie jest to nazwa święta.

W zdrowym ciele zdrowy duch – pamiętajmy tu, że hart ducha piszemy na początku przez „h”, w odróżnieniu od rasy psa charta.

Jest też podtrzymywanie na duchu, czyli wspieranie kogoś. Nie lubię jednak utożsamiania tego z pocieszaniem (a taką definicję znalazłem w „Wielkim słowniku języka polskiego”), bo w ten sposób można człowieka dobić jeszcze bardziej, to powinny być bardziej konkretne działania. Przynajmniej na mnie tak to działa, choć wiem, że ludzie różnie do tego podchodzą. Jak ktoś mnie pociesza, a nie ma pomysłu na rozwiązanie sytuacji, to lepiej zrobi, jak mnie nie będzie pocieszał, nie potrzebuję wyuczonych formułek w stylu wszystko będzie dobrze, nie martw się, mnie to szkodzi, a nie pomaga!

Ten sam słownik podaje zresztą cytaty potwierdzające, że konkretne działanie może pomóc bardziej:

Takie akcje jednak podbudowują nas na duchu. Cieszymy się, że pomoc napływa ze wszystkich stron.

źródło: NKJP: (szad): Dzieci pomogły pogorzelcom, Dziennik Bałtycki, 2001-03-20

Akcja nie jest pocieszanką, lecz konkretnym przedsięwzięciem.

Trudno nie zacytować też Jana Pawła II: Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi! Tej ziemi! To też wezwanie do konkretów.

Jak widać na powyższych przykładach, duchy w języku występują więc zarówno w kontekście rozrywkowym, jak i bardzo na poważnie. Nie będę tu rozwijał tematu zderzenia Wszystkich Świętych i Zaduszek z Halloween. Mnogość słownikowych definicji chyba wystarczy:

duch
1. «istota nadprzyrodzona obdarzona tajemniczą siłą»
2. «bezcielesna zjawa»
3. «w filozofii idealistycznej: podstawowy pierwiastek niematerialny, początek wszechrzeczy, podporządkowujący sobie materię»
4. «według pojęć religijnych, mitologicznych i teozoficznych: byt osobowy niematerialny»
5. «właściwości psychiczne i intelektualne człowieka»
6. «temperament, skłonności, usposobienie; też: człowiek o określonym temperamencie, skłonnościach, usposobieniu»
7. «istotna treść, istotny charakter czegoś»
8. «zapał, odwaga»
9. daw. «oddech, tchnienie»

Duch Święty
«według religii chrześcijańskiej: trzecia osoba Trójcy Świętej»
 

Źródło: https://sjp.pwn.pl/slowniki/duch.html

Ciekawostka fotograficzna również jest związana w jakimś stopniu z dzisiejszym tematem, a zdjęcie nadesłał nasz kolega. Na zdjęciu nie ma niedorzeczności, choć skojarzenia komunikatów mogą być odbierane wieloznacznie. Tylko się nie przestraszcie!

Marcin Galant

zlote.pioro@mbp.kalisz.pl 

https://mbp.kalisz.pl/p,190,klub-milosnikow-polszczyzny-zlote-pioro#skip

Banery/Logo